15 października obchodzimy Dzień Dziecka Utraconego. Jest on poświęcony pamięci o dzieciach, które zmarły przed narodzeniem lub krótko po nim, oraz o ich rodzicach i rodzinach.
W wielu miejscach Polski odbywają się w tym czasie modlitwy i pochówki dzieci zmarłych przed narodzeniem, a na cmentarzach powstają Groby Dzieci Utraconych. Szczególną formą pomocy rodzinom, które jeszcze w czasie ciąży dowiadują się o ciężkiej, nieuleczalnej chorobie dziecka, są hospicja perinatalne. Każde dziecko – niezależnie od tego, jak długo trwało jego życie i jak ciężka była jego choroba – ma tę samą ludzką godność i zasługuje na troskę, szacunek i ochronę.
Ma jednak również ważne znaczenie społeczne. Pamięć o dziecku utraconym jest uznaniem jego podmiotowości i człowieczeństwa. Pochówek, nadanie imienia, zachowanie pamiątki, zapalenie świecy, a także działalność hospicjów perinatalnych wyrastają z tego samego przekonania: mamy do czynienia z człowiekiem, którego życie zasługuje na szacunek niezależnie od etapu rozwoju, stanu zdrowia czy długości życia.
Pochować, pożegnać, pamiętać
W wielu miejscach Polski w dniach związanych z Dniem Dziecka Utraconego odbywają się zbiorowe pogrzeby dzieci zmarłych przed narodzeniem, których ciała pozostały w szpitalach. Na kolejnych cmentarzach powstają specjalne Groby Dzieci Utraconych.
Coraz więcej rodziców decyduje się również na indywidualny pochówek swojego dziecka. Chcą je pożegnać, nadać mu imię, urządzić pogrzeb i mieć miejsce, do którego będą mogli później wracać.
To nie jest wyłącznie kwestia ceremonii. To świadectwo rodzicielskiej miłości i uznania, że śmierć dziecka – także bardzo małego – jest rzeczywistą stratą człowieka.
– Wysiłek rodziców, którzy mimo własnego cierpienia chcą godnie pożegnać i pochować swoje dziecko, jest przejmującym świadectwem tego, że miłość nie mierzy ludzkiego życia liczbą przeżytych dni. To było ich dziecko i pozostanie częścią ich rodziny – podkreśla Jakub Bałtroszewicz, prezes Polskiej Federacji Ruchów Obrony Życia.
Na szczególny wymiar tego dnia zwraca również uwagę Ewa Kowalewska z Human Life International Polska, organizacji członkowskiej Federacji Życia.
– To dana od Boga wspaniała okazja, aby mówić o człowieczeństwie dziecka przed urodzeniem – podkreśla Ewa Kowalewska.
Zwraca uwagę, że właśnie mówienie o dziecku, jego podmiotowości i żalu z powodu jego śmierci może kształtować społeczną świadomość wartości życia przed narodzeniem. Zachęca również do postawienia 15 października Świecy Pamięci i do modlitwy za dzieci utracone i ich rodziny.
Prawo coraz lepiej dostrzega sytuację rodziców
Warto przy tym zauważyć pozytywne zmiany w polskim prawie.
Od 6 sierpnia 2025 r. uzyskanie skróconego urlopu macierzyńskiego po martwym urodzeniu oraz zasiłku pogrzebowego nie wymaga już ustalenia płci dziecka. W przypadku wczesnej straty rodzice nie muszą więc wykonywać badań genetycznych wyłącznie po to, aby uzyskać te uprawnienia.
Hospicja perinatalne: towarzyszyć wtedy, gdy nie można wyleczyć
Szczególnym świadectwem troski o dziecko i jego rodzinę są działające w Polsce hospicja perinatalne.
Pomagają rodzicom, którzy jeszcze podczas ciąży dowiadują się, że ich dziecko cierpi na ciężką, nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu.
Taka diagnoza nie oznacza, że medycyna nie ma już nic do zaoferowania.
O tym, czym w praktyce jest takie towarzyszenie, mówi Paulina Rylska, członkini Zarządu Fundacji Małych Stópek – organizacji członkowskiej Polskiej Federacji Ruchów Obrony Życia – i współtwórczyni hospicjum perinatalnego JESTEM (hospicjumjestem.pl).
– W hospicjum perinatalnym nie mówi się wiele o śmierci, ale docenia się każdą minutę życia, którą można spędzić ze swoim dzieckiem. Opieka wyspecjalizowanej kadry polega na ograniczaniu cierpienia, celebracji życia i towarzyszeniu w żałobie.
Na tym właśnie polega perinatalna opieka paliatywna: na ochronie dziecka przed cierpieniem oraz towarzyszeniu rodzinie od diagnozy, przez narodziny i czas wspólnego życia, aż po ewentualne pożegnanie i żałobę.
Perinatalna opieka paliatywna jest w Polsce finansowana również przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Oficjalny portal pacjent.gov.pl wskazuje 19 placówek udzielających takiej pomocy, ale istnieją także hospicja i ośrodki prowadzone przez fundacje i organizacje społeczne poza tą listą.
Polska Federacja Ruchów Obrony Życia z uznaniem patrzy na rozwój tych miejsc.
Odpowiedzią na niepomyślną diagnozę prenatalną nie może być pozostawienie rodziców samych z informacją, że ich dziecka nie można wyleczyć. Potrzebują również usłyszeć: możemy wam pomóc, możemy zatroszczyć się o wasze dziecko, możemy przejść tę drogę razem z wami.
Dziękujemy lekarzom, pielęgniarkom, położnym, psychologom, pracownikom hospicjów, organizacjom społecznym, duszpasterzom i wolontariuszom, którzy podejmują tę służbę.
Miłość pamięta
Hospicjum, które towarzyszy rodzinie od trudnej diagnozy. Rodzice, którzy nadają dziecku imię. Pogrzeb. Grób odwiedzany po latach. Świeca zapalona 15 października. Każdy z tych gestów mówi to samo: ten człowiek był wśród nas i jego życie miało znaczenie.
Dzień Dziecka Utraconego daje więc również nadzieję. Pokazuje, że mimo cierpienia człowiek potrafi rozpoznać wartość życia nawet wtedy, kiedy było ono bardzo krótkie i naznaczone ciężką chorobą.
To szczególnie ważne w świecie, w którym wartość człowieka próbuje się czasem mierzyć jego zdrowiem, sprawnością czy przewidywaną jakością życia. Pamięć o dzieciach utraconych przypomina, że ludzkiej godności nie mierzy się liczbą przeżytych dni.
Zapalmy Świecę Pamięci. Pamiętajmy w modlitwie
Polska Federacja Ruchów Obrony Życia zachęca, aby 15 października zapalić Świecę Pamięci o dzieciach, które zmarły przed narodzeniem lub krótko po nim.
W wielu miejscach Polski Dniu Dziecka Utraconego towarzyszą Msze święte, nabożeństwa i wspólna modlitwa. Wszystkich wierzących zachęcamy, aby pamiętali tego dnia również o matkach, ojcach i całych rodzinach przeżywających stratę.
Październik jest miesiącem różańcowym. Możemy ofiarować w ich intencji choć jedną dziesiątkę różańca – za dzieci utracone, za rodziców przeżywających żałobę, za rodziny, które właśnie usłyszały dramatyczną diagnozę, oraz za wszystkich ludzi, którzy im towarzyszą.
Podczas Mszy świętej sprawowanej 3 czerwca 1991 r. na lotnisku w Masłowie koło Kielc, w czasie swojej czwartej pielgrzymki do Polski, św. Jan Paweł II powiedział: „Każde dziecko jest darem Boga. Dar to trudny niekiedy do przyjęcia, ale zawsze dar bezcenny”.
15 października pamiętajmy szczególnie o tych dzieciach, których życie było najkrótsze.
Miłość pamięta.
Gdzie szukać pomocy? Hospicja perinatalne w Polsce
Hospicja perinatalne pomagają rodzinom, które podczas ciąży otrzymały diagnozę ciężkiej, nieuleczalnej choroby dziecka. Zapewniają lub organizują m.in. opiekę lekarską i psychologiczną, przygotowanie do porodu, pomoc w opiece nad dzieckiem, a w razie jego śmierci – również wsparcie w pożegnaniu i żałobie.
Poniżej publikujemy listę hospicjów i ośrodków perinatalnych działających w różnych częściach Polski. Pierwsza część obejmuje 19 placówek wskazanych przez oficjalny portal pacjent.gov.pl jako miejsca udzielające perinatalnej opieki paliatywnej finansowanej przez NFZ. Druga część obejmuje dodatkowe hospicja i ośrodki działające poza tą listą, m.in. w formule fundacyjnej lub ze środków własnych. Zakres świadczeń i zasady przyjęcia mogą różnić się między ośrodkami, dlatego warto wcześniej skontaktować się z wybraną placówką.
Placówki wskazane przez portal pacjent.gov.pl / NFZ (19)
| Województwo | Placówka | Miejscowość | Telefon | Strona |
| Dolnośląskie | Hospicjum dla Dzieci Dolnego Śląska „Formuła Dobra” | Wrocław | 792 510 010 | formuladobra.pl |
| Dolnośląskie | Fundacja Wrocławskie Hospicjum dla Dzieci | Wrocław | 511 450 966 | hospicjum.wroc.pl |
| Lubelskie | Lubelskie Hospicjum dla Dzieci im. Małego Księcia – Hospicjum Perinatalne | Lublin | 81 537 13 06; 81 537 13 62 | hospicjum.lublin.pl |
| Lubuskie | Szpital Uniwersytecki w Zielonej Górze – Hospicjum Perinatalne | Zielona Góra | 68 329 62 00 | szpital.zgora.pl |
| Łódzkie | Hospicjum Perinatalne Fundacji Gajusz | Łódź | 722 003 003 | gajusz.org.pl |
| Małopolskie | Krakowskie Hospicjum dla Dzieci im. ks. Józefa Tischnera – Hospicjum Perinatalne | Kraków | 663 814 008; 12 269 86 20 | hospicjumtischnera.org |
| Małopolskie | NZOZ MARI-MED – Perinatalna Opieka Paliatywna | Zalas | 510 732 900; 12 415 30 90 | mari-med.pl |
| Mazowieckie | Warszawskie Hospicjum Perinatalne – Fundacja Warszawskie Hospicjum dla Dzieci | Warszawa | 509 797 324 | perinatalne.pl |
| Opolskie | Hospicjum Perinatalne przy Domowym Hospicjum dla Dzieci w Opolu | Opole | 501 414 055; 77 442 51 08 | hospicjum.opole.pl |
| Podkarpackie | Fundacja Podkarpackie Hospicjum dla Dzieci – Hospicjum Perinatalne | Rzeszów | 539 144 803; 662 035 984 | hospicjum-podkarpackie.pl |
| Podlaskie | Fundacja „Pomóż Im” – Perinatalna Opieka Paliatywna | Sochonie k. Białegostoku | 85 662 20 03 | pomozim.org.pl |
| Pomorskie | Hospicjum Perinatalne TuliPani – Hospicjum „Pomorze Dzieciom” | Gdańsk | 58 885 51 11 | hospicjumtulipani.pl |
| Pomorskie | Hospicjum Perinatalne „Bursztynowa Przystań” | Gdynia | 500 481 054 | hospicjum.gdynia.pl |
| Śląskie | Stowarzyszenie Opieki Hospicyjnej Ziemi Częstochowskiej – Perinatalna Opieka Paliatywna | Częstochowa | 519 304 968 | hospicjum-czestochowa.pl |
| Śląskie | Hospicjum Perinatalne z Poradnią Patologii Ciąży i Wad Wrodzonych – Bonifraterskie Centrum Medyczne | Katowice | 32 357 62 66; 32 357 62 08 | bcmbonifratrzy.pl |
| Śląskie | Fundacja Śląskie Hospicjum dla Dzieci „Świetlikowo” | Tychy | 32 447 36 84 | shd.org.pl |
| Świętokrzyskie | Hospicjum Caritas Diecezji Kieleckiej – Perinatalna Opieka Paliatywna | Kielce | 784 598 315 | hospicjumdladzieciwkielcach.pl |
| Warmińsko-mazurskie | Hospicjum Perinatalne Caritas | Olsztyn | 501 239 189; 663 200 130 | hospicjumdladzieci.caritas.pl |
| Wielkopolskie | Perinatalna Opieka Paliatywna – Ginekologiczno-Położniczy Szpital Kliniczny UM | Poznań | 61 841 95 56 | gpsk.ump.edu.pl |
Dodatkowe hospicja i ośrodki perinatalne (10)
| Województwo | Placówka | Miejscowość | Telefon | Strona |
| Kujawsko-pomorskie | Centrum Opieki Perinatalnej św. Łazarza | Bydgoszcz | perinatalne.bydgoszcz.pl | |
| Lubuskie | Szpital Na Wyspie – Hospicjum Perinatalne | Żary | 68 475 76 37 | szpitalnawyspie.pl |
| Łódzkie | Centrum Opieki Perinatalnej im. bł. Rodziny Ulmów | Sieradz | 730 010 678 | pcprsieradz.pl |
| Małopolskie | Małopolskie Hospicjum dla Dzieci – Hospicjum Perinatalne | Kraków | 605 333 529; 603 260 760 | mhd.org.pl |
| Małopolskie | Alma Spei Hospicjum dla Dzieci – opieka perinatalna | Kraków | 666 722 753 | almaspei.pl |
| Pomorskie | Hospicyjna Opieka Perinatalna Fundacji Hospicyjnej im. ks. Eugeniusza Dutkiewicza SAC | Gdańsk | 784 435 882 | hospicjum.info |
| Śląskie | Śląskie Hospicjum Perinatalne HoPe | Katowice | 691 486 747 | hope.katowice.pl |
| Wielkopolskie | Wielkopolskie Hospicjum Perinatalne „Razem” | Poznań | 666 055 475 | hospicjumrazem.pl |
| Zachodniopomorskie | Hospicjum Perinatalne JESTEM | Szczecin | 665 006 444 | hospicjumjestem.pl |
| Zachodniopomorskie | Fundacja Zachodniopomorskie Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych – opieka perinatalna | Szczecin | 91 486 93 30 | zhdd.pl |